Coğrafi Bilgi Sistemleri Ar-Ge Laboratuarı


KTÜ GISLAB


Mozaikten Yapılma Dev Piri Reis Haritası
Panora Alışveriş ve Yaşam Merkezi

    • Cografi Bilgi Sistemleri İle Piksel Tabanlı Yangın Risk Haritalarının Oluşturulmasi: Trabzon Kent Örneği
    Destekleyen KTÜ Araştırma Fonu, Trabzon, 2013

    Proje Yöneticisi Doç. Dr. Recep NİŞANCI

    Araştırmacılar Hrt. Müh. Özlem TURAN, Arş. Gör. Halil İbrahim İNAN

     

    Günümüzde tüm dünya her an yangın tehdidi ile karşı karşıyadır. Yangın, maddi kayıplara yol açtığı gibi ölüm ve yaralanmalara da sebep olmaktadır. Yangın sayısının ve yangına bağlı yaralanma/ölüm risklerinin azaltılması tüm ülkelerin önemli görevlerinden biridir. Gelişmiş ülkelerde de yangının çıkmasına engel olunamamakta ancak hasarların azaltılmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Isıya dayanıklı malzemelerin yaygınlaştırılması, erken uyarı sistemleri, yangına daha hızlı ve etkili müdahale ve can kaybının daha da düşük seviyelere indirilmesi için disiplinler arası çalışmalar etkin bir şekilde sürdürülmektedir. Gelişmiş ülkelerdeki yoğun çalışmalara karşın ülkemizde yangın konusunda yeterli çalışmalar yapılamadığı/yapılamadığı da görülmektedir. Düzensiz ve çarpık kentleşme, yoğun nüfus, kontrolsüz ticari işletmeler ve standartlara uygun olmayan malzeme kullanımı yangın sayısının daha da artmasına yol açmaktadır.

    Ülkemizde son 5 yılda (2003-2007) 350.078 adet yangın (orman yangınları hariç) meydana gelmiştir. Bu yangınlar sonucunda 1832 insan yaşamını kaybederken 39879 adet hayvanda telef olmuştur. Bu yangınların ülke ekonomisine olan maliyeti ise 1.360.476.282 YTL olmuştur (http://www.ssgm.gov.tr). Benzer şekilde Amerika’da 2003 yılında yaklaşık 1,5 milyon yangın olayı olmuş 3925 vatandaş hayatını kaybetmiş 18125 kişi ise yaralanmıştır. 2005 yılında ise sadece kent içi yangınlar 3000 ölüm, 15000 yaralı ve 9.2 milyar dolar zarara neden olmuştur. 2001 yılında Avrupa Birliği kapsamındaki 6 ülkede, 2905 ölüm vakası meydana gelmiştir. Bu yangınların ülke ekonomisine olan maliyeti ise ülkeden ülkeye değişmekle birlikte yaklaşık olarak milli gelirin %1’ ine denk gelmektedir.

    Gelişmiş ülkelerde yangın kayıtları düzenli olarak tutulmakta gerekli sorgulama ve istatistiksel analizler yapılabilmektedir. Ancak Türkiye’de yangın kayıtları belediyeler bazında tutulmakta merkezi veritabanına kayıt edilememektedir. Dünya sağlık örgütünün veritabanında Türkiye’ye ait kayıtlar da mevcut değildir. Buna yönelik ulusal bir yangın veritabanı tasarlanmalı ve bu veritabanı uluslar arası standartlara da uyum sağlamalıdır.

    Mevcut ve muhtemel yangın risk bölgelerinin belirlenmesi ve bunlara göre imar planı değişiklikleri, kentsel dönüşüm projeleri, acil müdahale planları yerel bazda yapılmalıdır. Ayrıca yangın öncesi ve yangın anında ihtiyaç duyulan bilgiye anında erişmek için ideal bir veri alt yapısı kurulması gerekmektedir. Böylece, yapılacak planlamalar ve alınacak tedbirler, can kaybını azaltacak, aynı zamanda da sosyal etkilerin ve ekonomik kayıpların en aza indirilmesine katkı sağlayacaktır.

    Kentsel alanlarda muhtemel yangın alanları belirlenmeli itfaiye tesisleri optimum yerlerde konumlandırılmalı, yangına daha hızlı müdahale edilmeli, yangın öncesi, yangın anı ve yangın sonrası planlamalar yapılmalıdır. Bu projenin temel amacı, yangın risklerine karşın gerekli tedbirlerin önceden alınması, daha önceki yıllarda olan yangın kayıtlarından yola çıkarak kent içi muhtemel yangın risk alanlarının belirlenmesi, itfaiye tesislerinin optimum alanlara yerleştirilmesi, ülkesel bazda kullanılabilecek bir yangın veritabanı sisteminin geliştirilmesi ve yangın risk haritalarının bilgi teknolojileri kullanılarak üretilmesidir. Bu amaçla Coğrafi Bilgi Sitemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) tekniklerini kullanarak yangına yönelik bir “konumsal bilgi sistemi” tesis edilecektir. Ülkemizde kullanılan sokak ve adres bilgileri çoğunlukla eksik ya da yetersizdir. Yerel idarelerin ve devlet kurumlarının (TUİK gibi) kullandığı adres bilgileri birbiri ile eşleşmemekte ya da hatalı sonuçlar vermektedir. Adres sistemindeki eksiklikten dolayı yangına geç müdahale edilmekte bunun sonucunda da yangının neden olduğu hasar miktarı da artmaktadır. Bir başka deyişle ülkemizde acil müdahale için gerek duyulan cadde-sokak, kapı numarası, telefon no gibi veriler de dijital ortamda bu anlamda tutulabilmiş değildir.

    Projenin uygulama alanı olarak Trabzon kenti seçilmiştir. Trabzon kenti diğer kentlerimiz gibi değişik yapı biçimlerini bünyesinde barındırmaktadır. Ahşap ve tarihi yapılar, sobalı ve kaloriferli yapılar, dar sokakları ile yangına karşı risk oluşturan faktörleri içermektedir. Trabzon ili yapısı itibari ile sadece Karadeniz bölgesinin değil Türkiye’nin genel kentsel özelliklerini de yansıtmaktadır. Proje kapsamında, harita, inşaat, kent sosyolojisi ve planlama gibi meslek disiplinlerinin ortak çalışma gereksinimi vardır. Bu proje ile kentsel alanlara yönelik yangın risk haritalarının hazırlanması ve yangın veri tabanının oluşturulmasına çalışılacaktır.