Coğrafi Bilgi Sistemleri Ar-Ge Laboratuarı


KTÜ GISLAB


Mozaikten Yapılma Dev Piri Reis Haritası
Panora Alışveriş ve Yaşam Merkezi

    • Denizel Alan Coğrafi Bilgi Sistemleri İçin Deniz Kadastrosu Modellemesi

    Destekleyen Tübitak, Trabzon, 2009

    Proje Yöneticisi Yrd. Doç. Dr. Recep NİŞANCI 

    Yardımcı Araştırmacı Prof. Dr. Cemal BIYIK, Yrd. Doç. Dr. Osman DEMİR , Yrd. Doç. Dr. Bayram UZUN, Doç. Dr. Reha M. ALKAN, Yrd. Doç. Dr. Abdülaziz GÜNEROĞLU, Dr. Hart. Yük. Müh. Volkan YILDIRIM , Arş.Gör. H.İbrahim İNAN, Arş.Gör. H.Ebru ÇOLAK, Arş. Gör. Dr. Arif Ç. AYDINOĞLU

     

    Üç tarafı denizlerle çevrili ülkemizin denizel alanlarına yönelik sürdürülebilir çevre yönetimi için denizel alanlara ait konumsal bilgiye ihtiyaç vardır. Bilgi çağı olarak adlandırılan günümüzde, bilgiyi toplamak ve analiz etmek; doğru, hızlı ve ekonomik kararlar verebilmenin öncelikli gerekliliklerinden biridir. Denizel alanlara yönelik yönetişim bağlamında farklı kurumlar için yasal düzenlemeler vardır. İyi bir yönetişimde yoğun bilgi kümesinin en iyi bir şekilde analizini gerektirir. Denizel alanlar, deniz tabanı, deniz yüzeyi ve kıyıyı da içeren yoğun bir konumsal veri kümesine sahiptir. Deniz tabandan geçen derin deşarj sistemi ya da boru hatlar (petrol, doğal gaz, ulaşım), kum gemileri için ayrılan kum çıkarma alanları, petrol tankerleri için güvenli geçiş güzergâhları ve bekleme alanları, avlanma alanları, deniz ekosistemi için koruma alanları gibi birçok konumsal veri sürdürülebilir bir deniz yönetimi için gerekli olan verilerdir. Özellikle son yıllarda Uluslararası Haritacılar Federasyonu (FIG) tarafından deniz kadastrosuna yönelik özel çalışmalar başlatılmıştır. Nitekim FIG “Kadastro 2014” raporunda kadastronun temel ölçüm birimini oluşturan araziyi tanımlarken; “Arazi, su ile kaplı alanlar ve denizler de dahil olmak üzere, yer yüzünün sabit bir alanı veya noktası ile ilgili bütün şeyleri kapsar” diyerek, denizleri de bir Arazi Nesnesi olarak kabul etmiştir. Bu bağlamda günümüze kadar yapılan karasal ölçümlerin yanında gelecekte denizel alanların ölçümü ve kayıtlarının da gerçekleştirileceği açıktır. Günümüzde sosyal, ekonomik ve çevresel uygulamaların alt yapısını oluşturan kadastro, denizel alanlar içinde bir ihtiyaçtır. Denizel alanlarında karasal alanlar gibi kayıt altına alınması, kullanım haklarının belirlenmesi hukuki, sosyal ve ekonomik bir gereklilik olduğu kadar sürdürülebilir bir çevre yönetimi için de gereklidir. Bu projenin temel amacı, denizel alanların sürdürülebilir yönetimi için kadastrosunun yapılmasına katkı sağlayacak, temel harita altlıkları ve denizel alanların planlanmasına yönelik konumsal veri tabanının bilgi teknolojileri desteği ile oluşturulmasını sağlamaktır. Bu amaçla Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) kullanılarak denizel alanların yönetiminde ve kadastral uygulamalarda kullanılabilecek bir konumsal bilgi sistemi tesis edilecektir. Ülkemizde denizel alanların idaresi ve yönetiminde kullanılacak konumsal bilgi temelde yetersizdir. Bu bağlamda oluşturulacak olan deniz kadastrosu aslında denize yönelik konumsal bilgi sistemi ve kullanıcı haklarının tanımlanması ve sistematik bir biçimde kayıt altına alınmasıdır. Diğer tarafdan denizel alanların idaresi ve yönetimi ile sorumlu kuruluşların ürettiği bilgiler genellikle güncel ve istenilen doğrulukta değildir. Üstelik birçok uygulama ve yasal düzenlemeler sözel bilgiler ile açıklanmış harita katmanları olarak mevcut değildir. Proje çalışma alanının veri yönünden erişilebilir ve denetlenebilir olması ve öneri modelin sınanabilmesi için çalışma alanı sınırlı tutulmuş ve uygulama alanı olarak Trabzon ili seçilmiştir. Trabzon ili denizel faaliyetlerin oldukça yoğun yaşandığı, uluslararası ilişkiler üzerindeki etkili denizel coğrafi konumu ile önemli bir konumdadır. Sismik araştırmalara göre, denizel alanlarındaki önemli gaz ve petrol yataklarının varlığı, liman, balıkçı barınakları, gemi tersaneleri ve yerleşimin büyük çoğunluğunun kıyılarda yer alması ve evsel atıkların doğrudan denize boşalması, denize boşalan birçok akarsuya sahip olması özelliğiyle çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Trabzon, Karadeniz Bölgesinin denizel alanların genel karakteristik özelliklerini (deniz tabanı kullanımı, deniz üstü kullanım, balık çiftlikleri, kum çıkarma alanları vb.) göstermektedir. Proje kapsamında, harita, jeofizik, su ürünleri ve planlama gibi meslek disiplinlerinin ortak çalışma gereksinimi vardır. Bu proje ile son yıllarda dünyada birkaç ülkede kurulmaya çalışılan ancak birçok ülkede halen gelişme ve tasarım aşamasında olan deniz kadastrosunun kurulması, denizel alanların idare ve yönetilmesi için gerekli olan konumsal veri tabanının oluşumunu hedeflemektedir.